Voor de beoefenaar
Kata geeft de mogelikheid om verschillende aspecten van de krijgskunst kunnen trainen op een relatief veilige wijze.
- Lichaamscoordinatie en conditionering
- Trainen van technische vaardigheden
- Ashi-sabaki 足捌き (voetenwerk)
- Tai-sabaki 体捌き (lichaamsbeweging)
- Waza 技 (techniek)
- Inschatten van verschillende gevechtssituaties (snelheid, afstand etc.)
- Ma 間 (timing)
- Ma-ai 間合い (afstand)
- Verschillende opponenten
Wanneer de beoefenaar door de repetitie van de kata niet meer hoeft na te denken tijdens de technieken. Kunnen volgende aspecten van beoefening worden getraind
- Vinden van de grenzen van de technieken
- Seme 攻め (druk van bedreiging)
- Kime 決め (gefocusde aanval)
- Sen 先 (aanvalstiming)
Wanneer deze aspecten beheerst worden is de beperkende factor de geest van de beoefenaar, die zijn concentratie niet vast kan houden; aan het twijfelen wordt gebracht etc. De beoefenaar kan zich in de kata wijden aan ontwikkelen van:
- Zanshin 残心 (ontspannen alerte geest)
- Fudōshin 不動心 (onverstoorbare geest)
- Isshin 一心 (geest geconcentreerd op 1 punt)
- Mushin 無心 (geest vrij van bewuste gedachten)
Hoewel wellicht het beeld geschetst kan worden dat kata een soort vluchtsimulator zijn, is dat vaak niet het geval. Kata zijn over het algemeen een vorm van indirecte didactiek. Dit houdt in dat de technieken die getraind worden niet 1-op-1 toegepast zouden kunnen worden in een werkelijke gevechtssituatie. Het zijn slechts leerhulpmiddelen om je voor te bereiden op een echte gevechtssituatie.
Voor de meester/school
Om de overdracht van een school over verschillende generaties te waarborgen dienen kata als het “opslagmedium” voor de kernprincipes van de school. Dit houdt in dat door de technieken te trainen doorgedrongen kan worden tot de bedoeling en specifieke benadering van krijgskunst van deze school.
Aikido’s Ueshiba was een geniale budoka, maar zijn leerlingen waaronder met name Tohei-sensei (ook niet de minste budoka) hebben een curriculum gemaakt met welke technieken er in “horen”
Verder kan een bepaald deel (de hogere kata) van het curriculum dienen om vast te stellen of een beoefenaar weldegelijk de transmissie van de meester heeft ontvangen of dit slechts claimt.
In wat meer exotische gevallen is een deel van het curriculum gewijd aan embu-kata. Een set technieken die in het openbaar gedemonstreerd kunnen worden, zonder de geheimen van de school prijs te geven. Deze kata kunnen soms opzettelijk fouten bevatten.
Interpretaties van de kata
Verschillende lijnen binnen dezelfde school (zoals Sugino en Otake bij Katori Shinto ryu), tonen aan dat er verschillende interpretaties van de kata mogelijk zijn. In een ideale wereld is het de taak van:
- Soke om kata te wijzigen, toe te voegen te verwijderen
- Shihan, menkyo om hun eigen versie binnen de grenzen van Soke les te geven
- Zeer gevorderde beoefenaar om zijn eigen karakter aan de kata te geven
Beperkingen van kata-training
Hoewel er altijd gediscussieerd kan worden over het nut van training van alleen kata (zonder aanvullende oefeningen) en in hoeverre dit een adequate voorbereiding is op een werkelijk gevecht, is het zo dat meesters door de eeuwen heen de voorkeur gaven aan deze trainings-methode om de krijgskunsten over te brengen aan hun leerlingen.
Blijkbaar vonden deze meesters de kata van zo’n nut, dat ze de levens van hun leerlingen voor een groot deel toevertrouwen aan deze leermethode. Overigens wil dit niet zeggen dat kata-training niet vergezeld kon worden door aanvullende oefeningen.
Waarvoor namelijk altijd gewaakt moet worden is dat kata niet slecht het aanleren van danspasjes, reflexen en gewoonten is. Als training daartoe vervalt, is de beoefening “leeg” en stopt de ontwikkeling van de beoefenaar. Kata is, vanwege het afgebakende karakter, juist een kans om op de grens van je kunnen te trainen
Boeken
- The Martial Arts and Ways of Japan, Volume I: Classical Bujutsu (New York and Tokyo: Weatherhill, 1973, 1996)
